 |

|
| |
General :
|
|
E kapital di Haiti ta Port-Au-Prince. Haiti a bira independiente di Fransia riba dia 1 di yanüari 1804. Masoménos 80% di e poblashon ta biba bou di sirkunstansia di pobresa ekstremo. Kasi 70% di tur Haitiano ta biba di trabou den e sektor di agrikultura. Despues di elekshonnan na mei 2000, ku segun opservadónan no a tuma lugá na un manera honesto, mayoria pais ku ta sostené Haiti finansieramente a suspendé nan ayudo, entre nan tambe Merka i Komunidat Oropeo. E ekonomia a kontraé ku un 1,2% den aña 2001 i un 0.9% den aña 2002. Por spera ku e ekonomia ta sigui deteriorá den añanan 2003 i 2004 si no yega na un areglo polítiko ku pa por risibí ayudo finansiero eksterno.
|
|
| |
|
| |
Posishon geográfiko :
|
|
Den Caribe, e un terser parti di e isla di Hispaniola, mei mei entre e laman Caribe i e osean Atlántiko Nort, wèst di Repúblika Dominicano.
|
|
| |
|
| |
Grandura :
|
|
27,560 kilometer kuadrat.
|
|
| |
|
| |
Poblashon :
|
|
7.527.817 (balotá pa aña 2003)
- 0-14 aña: 42.7%
(hende hòmber 1,637,853; hende muhé 1,575,893)
- 15-64 aña: 53.6% 53.6%
(hende hòmber 1,962,975; hende muhé 2,073,353)
- 65 aña I mas: 3.7%
(hende hòmber 131,784; hende muhé 145,959)
| Edat mediano: | 17.9 aña |
| Kresementu di poblashon: | 1.67% |
| Sifra di nasementu: | 34.06 nasementu/1,000 hende |
| Sifra di morto: | 13.36 morto/1,000 hende |
| Ekspektativa di bida: | 51.61 aña |
| Fertilidat: | 4.86 yu/hende muhé |
| Gruponan étniko: | black 95%, mulato i blanku 5% |
Porsentahe di poblashon ku por lesa I skibi: | 52.9% |
Tur e datonan aki a wòrdu balotá in 2003.
|
|
| |
|
| |
Klima :
|
|
Tropikal; mas seku kaminda serunan na e parti oriente ta stroba bientu di pasat.
|
|
| |
|
| |
HIV/AIDS den poblashon :
|
|
6.1% (balotá na 2001) 250,000 (balotá na 2001)
|
|
| |
|
| |
Idioma :
|
|
Franses i Kreyòl.
|
|
| |
|
| |
Tereno :
|
|
Ku hopi montaña.
punto mas abou: laman Karibe 0 meter.
punto mas haltu: Chaine de la Selle 2,680 meter.
|
|
| |
|
| |
Frontera :
|
|
360 kilometer ku Repúblika Dominikano.
1,771 kilometer di kosta.
|
|
| |
|
| |
Rekursonan natural :
|
|
Bouksit, koper, kalsio, oro, marmer, elektrisidat generá dor di awa.
|
|
| |
|
| |
Uso di tera :
|
|
Medio ambiente – problemanan aktual: kapmentu di palu a kousa eroshon konsiderabel. Tin un falta grandi na awa limpi pa bebe.
- zona ku irigashon: 750 kilometer kuadrat
- zona ku por wòrdu uzá pa agrikultura: 20.32%
- kosecha permanente: 12.7%
- otro: 66.98% (balotá na 1998)
Peligernan natural: Haiti ta situá den e zona di orkan i por mira mal wer pa motibu di esaki den temporada di yüni pa òktober. Por tin molèster di awa i tambe periodonan di sekura. Tambe sa tin teremoto.
|
|
| |
|
| |
Historia :
|
|
E poblashon original, e Arowakonan Ameri-Indio ku tabata biba na e isla di Hispañola ora esaki a wòrdu deskubrí den aña 1492 pa Christobal Kolon, a wòrdu masakrá den su totalidat dor di e kolonistanan spañó den apenas 25 aña di tempu. Den kuminsamentu di e siglo 17, e Fransesnan a tuma poseshon di un parti di e isla di Hispaniola, I den aña 1697, Spaña a laga na e Fransesnan e terser parti di e isla, esta loke ta konosí komo Haiti awendia. E kolonia franses ku tabata dependé di entre otro kapmentu di palu I plantashon di suku, a bira un di esnan mas riku den e region. Esaki sinembargo a wòrdu lográ dor di importashon di un kantidat grandi di katibu afrikano I a kosto di e medio ambiente di e pais. Na final di siglo 18, mas ku 500.000 katibu a lanta kontra di e opresor Franses bou di guia di e katibu Toussaint L’Overture. Riba esaki e pais a wòrdu deklará independiente di e pais Fransia riba dia promé di yanüari 1804. Haiti for di e tempu ei a konosé problemanan polítiko i awendia ta un di e pais nan mas pober na e parti wèst di mundu. 3 dékada di maneho diktatorial i un estado militar a yega nan fin ora ku e presidente aktual, Jean-Betrand Aristide a wòrdu eligí komo presidente na aña 1990. Sinembargo, e periodo mas grandi di su término Aristide a hañ’é fòrsá pa keda den eksterior. Na aña 2000 Aristide a logra bolbe bèk na poder.
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
|
ORÍGEN: The World Factbook
|
|
| |
|
|
 |