Página Prinsipal | Kontenido | Kontakto 

English | Nederlands 
   
  Bo tambe ke yuda?    Tokante e fundashon    Proyekto    Pòtrèt  





  Tokante Haiti



  General :   E kapital di Haiti ta Port-Au-Prince. Haiti a bira independiente di Fransia riba dia 1 di yanüari 1804. Masoménos 80% di e poblashon ta biba bou di sirkunstansia di pobresa ekstremo. Kasi 70% di tur Haitiano ta biba di trabou den e sektor di agrikultura. Despues di elekshonnan na mei 2000, ku segun opservadónan no a tuma lugá na un manera honesto, mayoria pais ku ta sostené Haiti finansieramente a suspendé nan ayudo, entre nan tambe Merka i Komunidat Oropeo. E ekonomia a kontraé ku un 1,2% den aña 2001 i un 0.9% den aña 2002. Por spera ku e ekonomia ta sigui deteriorá den añanan 2003 i 2004 si no yega na un areglo polítiko ku pa por risibí ayudo finansiero eksterno.  
 
  Posishon   
geográfiko :
  Den Caribe, e un terser parti di e isla di Hispaniola, mei mei entre e laman Caribe i e osean Atlántiko Nort, wèst di Repúblika Dominicano.  
 
  Grandura :   27,560 kilometer kuadrat.  
 
  Poblashon :   7.527.817 (balotá pa aña 2003)
  • 0-14 aña: 42.7%
            (hende hòmber 1,637,853; hende muhé 1,575,893)
  • 15-64 aña: 53.6% 53.6%
            (hende hòmber 1,962,975; hende muhé 2,073,353)
  • 65 aña I mas: 3.7%
            (hende hòmber 131,784; hende muhé 145,959)
Edat mediano:  17.9 aña
Kresementu di poblashon:  1.67%
Sifra di nasementu:  34.06 nasementu/1,000 hende
Sifra di morto:  13.36 morto/1,000 hende
Ekspektativa di bida:  51.61 aña
Fertilidat:  4.86 yu/hende muhé
Gruponan étniko:  black 95%, mulato i blanku 5%
Porsentahe di poblashon   
ku por lesa I skibi:
  
52.9%

Tur e datonan aki a wòrdu balotá in 2003.
 
 
  Klima :   Tropikal; mas seku kaminda serunan na e parti oriente ta stroba bientu di pasat.  
 
  HIV/AIDS   
den poblashon :
  6.1% (balotá na 2001)
250,000 (balotá na 2001)
 
 
  Idioma :   Franses i Kreyòl.  
 
  Tereno :   Ku hopi montaña.
punto mas abou: laman Karibe 0 meter.
punto mas haltu: Chaine de la Selle 2,680 meter.
 
 
  Frontera :   360 kilometer ku Repúblika Dominikano.
1,771 kilometer di kosta.
 
 
  Rekursonan   
natural :
  Bouksit, koper, kalsio, oro, marmer, elektrisidat generá dor di awa.  
 
  Uso di tera :   Medio ambiente – problemanan aktual: kapmentu di palu a kousa eroshon konsiderabel. Tin un falta grandi na awa limpi pa bebe.
  • zona ku irigashon: 750 kilometer kuadrat
  • zona ku por wòrdu uzá pa agrikultura: 20.32%
  • kosecha permanente: 12.7%
  • otro: 66.98% (balotá na 1998)
Peligernan natural: Haiti ta situá den e zona di orkan i por mira mal wer pa motibu di esaki den temporada di yüni pa òktober. Por tin molèster di awa i tambe periodonan di sekura. Tambe sa tin teremoto.
 
 
  Historia :   E poblashon original, e Arowakonan Ameri-Indio ku tabata biba na e isla di Hispañola ora esaki a wòrdu deskubrí den aña 1492 pa Christobal Kolon, a wòrdu masakrá den su totalidat dor di e kolonistanan spañó den apenas 25 aña di tempu. Den kuminsamentu di e siglo 17, e Fransesnan a tuma poseshon di un parti di e isla di Hispaniola, I den aña 1697, Spaña a laga na e Fransesnan e terser parti di e isla, esta loke ta konosí komo Haiti awendia. E kolonia franses ku tabata dependé di entre otro kapmentu di palu I plantashon di suku, a bira un di esnan mas riku den e region. Esaki sinembargo a wòrdu lográ dor di importashon di un kantidat grandi di katibu afrikano I a kosto di e medio ambiente di e pais. Na final di siglo 18, mas ku 500.000 katibu a lanta kontra di e opresor Franses bou di guia di e katibu Toussaint L’Overture. Riba esaki e pais a wòrdu deklará independiente di e pais Fransia riba dia promé di yanüari 1804. Haiti for di e tempu ei a konosé problemanan polítiko i awendia ta un di e pais nan mas pober na e parti wèst di mundu. 3 dékada di maneho diktatorial i un estado militar a yega nan fin ora ku e presidente aktual, Jean-Betrand Aristide a wòrdu eligí komo presidente na aña 1990. Sinembargo, e periodo mas grandi di su término Aristide a hañ’é fòrsá pa keda den eksterior. Na aña 2000 Aristide a logra bolbe bèk na poder.  
 
 
    ORÍGEN: The World Factbook  
 




Website design by Kiko Software®